RENOVATUM
ANNO 2022/2024
Konserveerimis- ja digiteerimiskeskus Kanuti netiajakiri
Saateks
Hea lugeja, meie uus kogumik Renovatum Anno 2022/2024 toob teieni artiklid eelmise aasta põnevamatest teemadest ja hoiab teid edaspidi kursis järgneva kahe aasta tegemistega.
Koroonakriis muutis ka konservaatorite töörutiini. Distantsi hoidmine nõudis asutustes praktilise töö ümberkorraldamist ja viis omavahelise suhtluse veebi. Õppisime hindama erialaste veebikoolituste laiaulatuslikku kättesaadavust ja neil osalemise mugavust nii Eestis kui ka välismaal. Kahjuks tuli ka Kanut-35 juubelikonverents läbi viia veebis ja traditsiooniline Baltiriikide Konservaatorite triennaal viidi 2020 aastalt üle 2021 aastasse. Tänud Leedu kolleegide ettevõtlikkusele - üritus toimus ka kohapeal Vilniuses, kuigi osavõtjate hulk oli varasemate aastatega võrreldes väiksem, aga seda suurem veebis. Triennaalil esitatud poster-ettekandeid saab lugeda ajakirja sellest numbrist.
SA Eesti Vabaõhumuuseum muutis oma kodulehe veebidisaini kaasaegsemaks ja sellega koos muutsime ka Renovatum Anno platvormi. Lugeja jaoks olulisi muutusi ei ole, rubriigid ja galeriid on tuttavad, kuid kindlasti on ajakiri (nutiseadmetes) kasutajasõbralikum.
Külasta meie lehte korduvalt- lisame jooksvalt uusi artikleid.
ISSN: 1736-9150
Number: 17
SISUKORD
SÄILITAMINE
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
UURINGUD JA MATERJALID
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
KONSERVEERIMINE
Eesti Põllumajandusmuuseumist saadeti Kanutisse korrastamisele kollektsioon August Pulsti mütoloogiaainesel põhinevaid maale. Suurem osa neist vajas vaid üldist pinnapuhastust, kuid paljudel teostel esines nii värvipinna all kui ka osaliselt maalipinnale tõusnud õlitombukesi, mis ei olnud ka aastatega täielikult kuivanud.
Kuna seesuguseid kahjustusi on leidunud 1960.–1970. aastate maalidel varemgi, tekkis minul kui tol ajal ERKI-s (Eesti Riiklikus Kunstiinstituudis) õppinul üks versioon nende tekkepõhjustest.
Tallinna Püha Vaimu kiriku peaaltari hiliskeskaegne retaabel on silmapaistev, rahvusvahelise tähtsusega teos, mis valmis 1483. aastal Lübecki nimeka meistri Bernt Notke töökojas. 2019. aastal hakati ette valmistama SA EVM Konserveerimis- ja digiteerimiskeskuse Kanut ja Eesti Kunstiakadeemia ühist projekti, mille eesmärk on põhjalike ja innovaatiliste uuringute abil saada rohkem teavet teose loomisel kasutatud materjalide ja tehnikate, samuti hilisemate muudatuste kohta ning võrrelda seda teiste Notkele omistatud teostega. Paralleelselt viiakse lõpule erinevatel aegadel alustatud, aga pooleli jäänud konserveerimistööd. Seatud ülesandele lisab probleeme ja uusi tahke asjaolu, et altariretaabel on sajandite jooksul kaks korda üle maalitud. Milline väärtus on neil ajalookihtidel ja kuidas suhestuda varasemate konserveerimisotsustega?
Kanutisse saabudes oli Pärnu Muuseumist pärit raudkirst esmapilgul vormilt ja kaalult küll muljet avaldav, kuid pinnaviimistluselt määrdunud ja roostes. Võimas lukustussüsteem ning eseme käsitsi valmistamisele viitav välimus andsid kohe märku, et tegu on millegi märksa vanemaga kui algselt arvatud ning et mustuse- ja korrosioonikiht peidab enda all värvikaid saladusi.
Mööblikomplekti konserveerimisel on väga oluline nii üksikese kui terviklik komplekt. Materjalide muutumise tõttu on uue ja vana kõrvutamine alati keeruline, uuel puudub ka kasutamisest tulenev kulumine. Ütlemata tore on leida kaasaegseid kodumaiseid lahendusi, mis vastavad konserveerimiseetikale ja kvaliteedinõuetele ning aitavad luua uut tervikut, seejuures vana kaotamata.
Antud konserveerimistöö juures pakkusid suurimat väljakutset teoste mõõtmed. Paberalusel teoste tavaparameetreid silmas pidades oli siin tegemist suurte objektidega – rinnaportree mõõtmetega 710×950 mm ja täisportree 650×1780 mm. Seetõttu nõudsid ebatraditsioonilisi lahendusi nii tööpindade (laud, vaakumpesulaud, paberipress) ettevalmistamine kui tööprotsesside (vaakumpesulaual pesemine, taustamine, digimine) planeerimine, sest nii mõnigi etapp nõudis vähemalt kahe konservaatori koostööd.
Hiiumaal asuv Eesti Apostlik-Õigeusu Emmaste kirik on tuntud ka kui Kuriste Jumalasünnitaja Sündimise kirik. Kirikus asuv ikonostaas valmistati arvatavasti ajavahemikus 1900–1920. Ikonostaasil oli kaks sümmeetrilist diakoniust peainglite kujutistega. Käesolev artikkel keskendub ühele neist ustest, mida edaspidi nimetame ikooniks, sest ta ei ole enam ikonostaasi osa. SA Eesti Vabaõhumuuseum konservaatorid Maria Lillepruun ja Harle Poomann töötasid välja uudse konserveerimiskontseptsiooni – konserveerimismaterjale ja tööviise kombineeriva metoodika, mis eeldas olemasoleva ikooni puitaluse stabiliseerimist ja lagunenud servade kiht-kihilt ülesehitamist.
Pärast mustuse- ja tahmakihi eemaldamist tulid nähtavale maalimise käigus tehtud muudatused ikooni algses kompositsioonis ja detailides. Krundikihti peene nõelaga sisse kraabitud alusjoonis erineb mitmes kohas oluliselt peale kantud maalingust.
Kõige huvitavamaks muudatuseks on Kristuse õnnistuseks tõstetud käte sõrmede asend. Alusjoonisel on kujutatud hilisemat kolmesõrmelist „ladinalikku“ ristimärgi tegemist, ent maalitud on varasem, vanausulistele omane kahe sõrmega ristimärgi tegemise viis .
TRIENNAAL
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
DIGITEERIMINE
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
HARIDUS JA TÄIENDÕPE
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Vivamus pellentesque vitae neque at vestibulum. Donec efficitur mollis dui vel pharetra.
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.
Donec id justo non metus auctor commodo ut quis enim. Mauris fringilla dolor vel condimentum imperdiet.
Commodo cursus magna, vel scelerisque nisl consectetur et. Donec id elit non mi porta gravida at eget metus.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum id ligula porta felis euismod semper.
Sed purus sem, scelerisque ac rhoncus eget, porttitor nec odio. Lorem ipsum dolor sit amet.
Artiklid
Eesti Põllumajandusmuuseumist saadeti Kanutisse korrastamisele kollektsioon August Pulsti mütoloogiaainesel põhinevaid maale. Suurem osa neist vajas vaid üldist pinnapuhastust, kuid paljudel teostel esines nii värvipinna all kui ka osaliselt maalipinnale tõusnud õlitombukesi, mis ei olnud ka aastatega täielikult kuivanud.
Kuna seesuguseid kahjustusi on leidunud 1960.–1970. aastate maalidel varemgi, tekkis minul kui tol ajal ERKI-s (Eesti Riiklikus Kunstiinstituudis) õppinul üks versioon nende tekkepõhjustest.
Tallinna Püha Vaimu kiriku peaaltari hiliskeskaegne retaabel on silmapaistev, rahvusvahelise tähtsusega teos, mis valmis 1483. aastal Lübecki nimeka meistri Bernt Notke töökojas. 2019. aastal hakati ette valmistama SA EVM Konserveerimis- ja digiteerimiskeskuse Kanut ja Eesti Kunstiakadeemia ühist projekti, mille eesmärk on põhjalike ja innovaatiliste uuringute abil saada rohkem teavet teose loomisel kasutatud materjalide ja tehnikate, samuti hilisemate muudatuste kohta ning võrrelda seda teiste Notkele omistatud teostega. Paralleelselt viiakse lõpule erinevatel aegadel alustatud, aga pooleli jäänud konserveerimistööd. Seatud ülesandele lisab probleeme ja uusi tahke asjaolu, et altariretaabel on sajandite jooksul kaks korda üle maalitud. Milline väärtus on neil ajalookihtidel ja kuidas suhestuda varasemate konserveerimisotsustega?
2022. aasta aprillis avanes mul suurepärane võimalus võtta ette kauaigatsetud reis Püha Katariina kloostrisse ja selle maailma vanimasse järjepidevalt tegutsevasse raamatukokku. Klooster asub Egiptuses Siinai poolsaarel Püha Hoorebi (Moosese) mäe jalamil, kus Vana Testamendi järgi olevat Jumal end Moosesele ilmutanud ja andnud talle kümme käsulauda.
Kanutisse saabudes oli Pärnu Muuseumist pärit raudkirst esmapilgul vormilt ja kaalult küll muljet avaldav, kuid pinnaviimistluselt määrdunud ja roostes. Võimas lukustussüsteem ning eseme käsitsi valmistamisele viitav välimus andsid kohe märku, et tegu on millegi märksa vanemaga kui algselt arvatud ning et mustuse- ja korrosioonikiht peidab enda all värvikaid saladusi.
Mööblikomplekti konserveerimisel on väga oluline nii üksikese kui terviklik komplekt. Materjalide muutumise tõttu on uue ja vana kõrvutamine alati keeruline, uuel puudub ka kasutamisest tulenev kulumine. Ütlemata tore on leida kaasaegseid kodumaiseid lahendusi, mis vastavad konserveerimiseetikale ja kvaliteedinõuetele ning aitavad luua uut tervikut, seejuures vana kaotamata.
Antud konserveerimistöö juures pakkusid suurimat väljakutset teoste mõõtmed. Paberalusel teoste tavaparameetreid silmas pidades oli siin tegemist suurte objektidega – rinnaportree mõõtmetega 710×950 mm ja täisportree 650×1780 mm. Seetõttu nõudsid ebatraditsioonilisi lahendusi nii tööpindade (laud, vaakumpesulaud, paberipress) ettevalmistamine kui tööprotsesside (vaakumpesulaual pesemine, taustamine, digimine) planeerimine, sest nii mõnigi etapp nõudis vähemalt kahe konservaatori koostööd.
Hiiumaal asuv Eesti Apostlik-Õigeusu Emmaste kirik on tuntud ka kui Kuriste Jumalasünnitaja Sündimise kirik. Kirikus asuv ikonostaas valmistati arvatavasti ajavahemikus 1900–1920. Ikonostaasil oli kaks sümmeetrilist diakoniust peainglite kujutistega. Käesolev artikkel keskendub ühele neist ustest, mida edaspidi nimetame ikooniks, sest ta ei ole enam ikonostaasi osa. SA Eesti Vabaõhumuuseum konservaatorid Maria Lillepruun ja Harle Poomann töötasid välja uudse konserveerimiskontseptsiooni – konserveerimismaterjale ja tööviise kombineeriva metoodika, mis eeldas olemasoleva ikooni puitaluse stabiliseerimist ja lagunenud servade kiht-kihilt ülesehitamist.
Pärast mustuse- ja tahmakihi eemaldamist tulid nähtavale maalimise käigus tehtud muudatused ikooni algses kompositsioonis ja detailides. Krundikihti peene nõelaga sisse kraabitud alusjoonis erineb mitmes kohas oluliselt peale kantud maalingust.
Kõige huvitavamaks muudatuseks on Kristuse õnnistuseks tõstetud käte sõrmede asend. Alusjoonisel on kujutatud hilisemat kolmesõrmelist „ladinalikku“ ristimärgi tegemist, ent maalitud on varasem, vanausulistele omane kahe sõrmega ristimärgi tegemise viis .
Praesent id libero id metus varius consectetur ac eget diam. Nulla felis nunc, consequat laoreet lacus id.